Ariv

Li ser nivsa Dr. Nac Kutlay


Bi munasebeta 77 saliya Peymana Lozan, hin siyasetmedar rewenbrn kurd ku li  Tirkiyey(Anqerey) dijn xwedgirav titek n di naveroka peymana Lozan de keif  kirine (xala 39em a benda 4an a peymana Lozan) ku gazin rexneyan dikin dibjin; "ima  heta nuha tu siyasetmedar, ronakbr, rxistinn siyas demokratk yn kurdan li ser w  nesekinne". Kesn van rexneyan dikin sebeb v yek j li gor xwe weha zah dikin; "Ji ber ku ew "itay bilnd girtin" bi iyara qedera xwe bi dest xwe tayinkirin re mijl bn, wext nedtin ku bi titn pik re ser xwe bnin ji ber w j xala 39em a benda 4an a peymana Lozan nehat bra wan" Nivsa birz Naci Kutlay di rojnameya ("2000de Yeni Gundem", 7.08.2000) nivsa birz Hemd Geylan ("zgur Politika, 6.08.2000)

Beriya ku li ser van ddiayan rawestim, dixwazim, ev xala 39em a benda 4an a peymana Lozan bi br bnim. Ev xal weha ye:" Ew kesn ku tabiy tebeaya Tirk in ew i exs, i di danstendin ticaret de, i j di mahkemeyan de di war babeta ol(dn) neriyat de, ziman ku dixwazin bi kar bnin li piya w ziman tu asteng tuneye". Bi kurmanc zaheta xal km zde bi v haw ye. L rovekirina v xal vekir ye herkes li gor xwe, w rove dike. Hin kes dibjin ev xal ji bo kurdan j derbas dibe ji xwe gazinn wan ew e ku dibjin; "ima siyasetmedar, ronakbr, rxistin partiyn siyas demokratk yn kurdan heta nuha haya wan ji v xal nebye". 

Li gor ku ez ji v xal fhm dikim, ev xal zdetir ji bo wan eqaliyetn gayr-muslim ku li Tirkiyey dijn, derbas dibe. Sebeb v yek j ew e ku di xal de bi aweyek vekir bahsa mefhma dn ticaret t kirin. Ev dn j, dn gayr-musliman e da ku ev bi serbest badeta xwe bikin "zingiln drn xwe" bi awayek ayan l bixin. Nabe em bahsa ticaret bikin, ji xwe him di dema Osmaniyan de him j di destpka avakirina cumhuriyet de ticaret di dest gayrmusliman de b.Yan heq huqqn wan bi v peyman hatiye garantkirin.

L ev nah w mahney ku kurd j ji "rovekirina v xala peyman" ji xwe re par dernexnin. Ji xwe hin siyasetn kurdan ber cuntaya 12 lona 1980 li ser v peyman sekinn  di propaganadayn xwe de ann zimn. Wek nimne di danezana hilbijiratin ya Soresgern Demokrat TSIP ya hilbijartina senatoy ya 1979an de, li ser peymana Lozan hatiye rawestandin nivsandine ku, "Pdiviyn w div ji aliy dewlet ve bte qeblkirin". Ew kes ku di v war de rexne li siyaset rewenbrn kurdan dike, ew j di w hilbijartin de, di listeya CHP(ku serok v partiy mmar peymana Lozan b) de namzet sanatoy b, div haya w ji v danezan hebe.

Wek t zann ji bo kurdan fokusa Peymana Lozan berterfkirin jiholrakirina Peymana Sewr ye ku di w de bahsa "statuya Kurdistan" dihat kirin. Heta d her zarokek kurd j p dizane ku Lozan nkarkirin perekirina welat kurdan e; yan Kurdistan bi v peyman bye ar pere. Eqaliyetn ku nav wan di peymana Lozan de derbas dibin, eqaliyetn gayr-muslim in heq huqqa wan bi w peyman hatiye msogerkirin. Yan kurd wek eqaliyet j di Lozan de nehatine hesibandin.

Ez bi xwe j bi w yek re me rast j dibinm ku meriv bi huqq bi peymann ku mzeya Tirkiyey j li bin wan hene, wan ji xwe re bike plik daxwaza maf azadiyn xwe yn netewey kultur bike. Hele hele di pvajoya berendabna Tirkiyey ya Yektiya Ewrpay de rewenbr, siyasetmedar rxistinn siyas demokratk yn kurdan hem bi hevre helwest bistnin da ku bi awayek ji Tirkiye daxwaz bikin ew li gor Pvann Kopenhang gav bavje kurdan resm nas bike maf wean, radyo, televizyon perwerdey bide wan. L ev nah w mahney ku meriv ten bi peymann navnetewey qma xwe bne wan peymanan li gor dil xwe rove bike. Dibe ku di peymann netewey navnetewey de qet bahsa maf kurdan nehatibe kirin j, div meriv ji bo waqiaya hey xebat bike gavn berbiav bavje. ro d kerr kor j dizanin ku li Tirkiyey hejmareke mezin kurd hene ew bi hezar salan in li ser axa xwe dijn; ji hem mafn xwe yn netewey demokratk bpar hatine hitin ji bo mafn xwe bi dest bixin rxistinn xwe avakirine tkon didin.

Di v pevajoy de ya her girng ew e ku meriv by ku nok nskan tevlihev bixe di nav hevokn peymana Lozan de li ser niqte bihnokan(vrgul) bisekine div bi daxwazn konkret rabe xelq j seferber w bike. Ew kesn ku dinivsin dibjin siyasetmedar, rewenbr rxistinn siyas demokratk yn kurdan guhn xwe nedan xala 39em a benda 4an ya peymana Lozan, div ew beriya her tit qelema xwe li hember kirininn dewlet bi kar bnin ew hinek j ji dewlet daxwaz bikin ku; "da ew itaya xwe hinek daxne" maf azadiyn kurdan nas bike.

Di v war de bar giran dikeve ser pita HADEP. Belediyeyn herma kurdan ku dareya wan ro di dest HADEP de ye, dikarin di v war de pengiy bikin. Tam ro fersend ketiye dest wan div ew xwe nan bidin ku ew daxwaza serbestkirina ziman xwe dikin; ev belediye ku maf wan yn wean hene ku hin ji wan kovar j derdixin ew dikarin kovarn xwe bi ziman kurd derxnin kar barn belediyeyn xwe wek rapor bi ziman xwe pk raya xwe bikin. Ew dikarin her hindik anons lann xwe di hoperloyn belediyayan de bi kurd bikin. Wek nimne dikaribn di Newroza sal ku li Amed hat li dar xistin bi kurd mesaj bidana gel. Ew dikarin nav kolan meydann xwe bi nav ar nivskarn kurdan bixemlnin. Belediya Batman na ku nav kolaneke xwe kir; "Kolana Ahmed Necdet Sezer", dikarib bikira "Kolana Ahmed Xan" hwd. Ku ev belediye bi van karan rabin 
bn girtin j div ew di mahkemeyan de j, xwe bi ziman xwe biparzin. (ku li gor H. Geylan peymana Lozan heq dide ku ew bi ziman xwe, xwe biparzin). Pit ev kar hatin kirin w gav belk mahneya nivsa cgirserok HADEP Hemd Geylan hebe.

Ev xwediyn nivsn weha ku dibjin rxistinn kurdan "itay bilind digrin", do, ew j bi armancn azam rabn; deklarasiyon derxistin, avakirina partiya kurd dan ber xwe, l bi ser neketin. Ji do heta ro li Tirkiyey di statuya kurdan de tu guhertineke berbiav nebye; hin 
hebna wan nay naskirin, li ser ziman kultura wan yasax heye, maf wan y xwerkxistin fadekirin tuneye ya xerabtir li gel v j hin kes rxistin bi siyaseta xwe kurdan dahf ntegrasyona sstem dikin.

Di war xwedderketina ziman kurd de j titn ku di van 25 saln dawiy de li welt li dervey welt hatine kirin li ber avan in. K i kiriye li ort ye, ne hewceye meriv li ser rawest e. Hin kes ro "itay wilo daxistine" ku dibjin "me j li dewlet neheq kir", ditirsim ew sib "itaya may j ji ort rakin" titn ku dr aqilan e bibjin. 
 

Faraz heqqet
Mehmet Agar j div bikaribe bi hsay bibje; "ez j ji Kurdistan me."
Di siyaset de ya "her tit" ya j "tu tit" nabe!
Endametiya Tirkiyey ji bo YEy zde ewq heyecan dide me, ya destkeftiyn kurdn bar!
"De berde m we gi bo e....!"
Tott Ocalan
Ne Kurd alt-kmlik in ne j Turkiyet  ust kmlik e ne j unter dewlet muqaddes e
Li Eb Garb kiryarn garb
"Div kurd li ser mndera xwe gula bikin"
Organzasyon Reaksiyon
entik
er li hember Iraq rastiya Kurdistan
Div end "Ben Yehude"
ji me j derkevin!
Problem ew e ku tit em p nebawer in, em bi wan mijl dibin!
"Xezran" er li hember ap Sam
Ewleyiya Netewey hinek rastiya kurdan
"Coca Cola Pepsi Cola"
Bahra n e, av tde nne
Biz Krdz yan j Em Tirk in
Kesayiyet Hessasiyet
Bila  sala 2001 ji bo milet kurd bibe saleke xwebniy xwedlimafxwed-
erketin!
Legalte hewildann kurdan
Durt li sertar ye
Heftayim
Neynika me awa me diteysne?
Belgeya Hevpar a Bedariy helwesta hin rewenbran