Haho li me bêkesan!

Divê hûn bi vê gotina ku bûye sernivîsa vê maqaleyê şaş nebin. Belê, careke din jî, haho li me bêkesan! Li mintîqeya Dêrikê eşîreke bi navê Metînan heye û ev eşîr sîh û sê gundên wê henin; yek caran ku di navbera wan û hin kesên din de şer derdiket, nîv dîhnekî wan î  bi navê O'to hebû,  di meydana şer de disekinî û dikir gazî û digot ” Haho li me bêkesan!” Ji ber bêtifaqî û hesûdiya navxwehî, her ev gotin di devê wî de bû. Kesî zêde guh vê peyva wî nedida lê wî zanîbû ku çi dibêje.

Hin xwendevan dikarin bibêjin 'ma çi eleqeya wê bi vî tiştê ku tu dikî binivîsînî heye'. Belê gelî birayan, eleqeya wê pê heye. Hin kes jî dikarin bibêjin, 'ma çi eleqeya dîhnan bi vî tiştî heye', belê eleqa wê jî pê heye. Ji ber ku ev tradîsyona em jê tên, ev rewşa îro em tê de nin heq nekiriye û sedemên vê rewşê bi awayekî biaqilî nehatiye minaqeşekirin û nayê minaqeşekirin. Ji ber wê jî min bi gotina vî dîhînî dest pê kir. Gelek caran gotinên dîhnan ji yên biaqilan bitesîrtir e. Di vî 20-30salên ku ev tradisyona me jê tê, helbet gelek sedemên ku em bi awayekî bixurtî bi ser neketinin heye, lê bi baweriya min sedema esasî ew e ku; ew rewşa me ya ku me, heta nuha di nav xwe de ”mezinek” dernexistiye, an gotina ”dernexistiye” dibe ku ne di cîh de be, derneketiye. Ger mirov ji dema KÎPê û vir de bihesibîne; yên ku ez dizanim pênc serokên vê tiradîsyonê çê bûne. Ew ê minaqeşeya li ser dewir û rolên van camêran nerast be ku mirov têkeve nav. Lê ger mirov li ser hev du bihesibîne, yek jî ji wan nebûye xwedî mîsyoneke ku dikaribe vî barî hilbigire û ew dezgehê ku dê bibûya cîhê baweriyê û berdewamiya wî ya ku li daweyê xwedî derkeve, ava nekirinin û mirov nikare biserbilindî qala wî bike.

Di mesela serokatiyê de gelek baweriyên ji hev cûda henin. Lê realîteya welatê me û rewşa gelê me pir eşkere daye diyarkirin ku ew rêxistin û partiyên Kurdan, ên di nav xwe de ”mezinek” dernexistin, di encamê de bi sedemên cûda ji hev ketin. Jihevketin û belavbûna wan ne ji meseleyên îdeolojîk û ji şeklê têgihiştina wan bû. Wan hemûyan jî di derbasbûyina xwe de, li gora baweriyên xwe tiştên baş kirin û potansiyeleke kadroyan ya qerase li dûv xwe hiştin. Ew kadro û endamanan ne mirovên bêkêr û kasax bûn, her yek ji wan - yên ku hûn pê qayil nedibûn - ku gihaştin PKKê, bûn fêriz û pêşî berê xwe dan tradisyonên xwe yên kevin. Hin ji wan bûn gerîlla û di nav refên gerîlla de bûn qumandanên mezin; gelek ji wan qahremanan di zindanan de li hember zilmê liberxwe dan û şehîd ketin û hin ji wan hîn jî di zindanan de nin. Bi sedan yên mayî jî li ”mala xwe rûniştinin”, lê teva vî awayî jî şexsiyeta xwe parastinin û li cîhê ku yên di civatê de herî bi şûn de li îqtidarê nin, mafê wan ê mixalefetkirinê jî tune ye. Gelek ji van kadro û endaman hîn jî li hêviya ku dê rojekê ev tedisyon tiştekî bike û ew ê, ew baweriya ku di demekê de xwediyê wê bûn, dê dîsa bi paş de vegere, de nin. 

Ez îdia dikim ku sedema herî mezin ya biserneketina vê tiradisyonê û ev rewşa xerab a îro tê de nin, ji vê sedema ku ew kes nikarîbûn bibin ”mezinê” tiradisyona xwe ye. Di tercubeyên eşîran de jî ev pir eşkere diyar e. Heger serok an mezinên eşîrekê bimira an bihata kuştin, cîh dagirtina wan zahmet bû. Ger ew eşîr di dujminatiyê de ba, cîh dagirtina wî serokeşîrî ne zahmet bû. Lê yanana, di wê eşîrê de pir sermiyantî çê dibe û ger pir sermiyantî jî çê bû, ji xwe bi awayekî otomatîk ew ji ber hev dikeve. Eynî tişt ji bo partiyên siyasî jî derbas dibe. Partiyên herî bi pêş ketî û modern jî bi şexsiyetên karîzmatîk û xwedî wasifên serokatiyê bi pêş de dikevin. Gava mirov vêya bi awayekî muşexxestir bifikire û rewşa partiyên siyasî yên Tirkiyeyê bide ber çavê xwe, rewşa CHPê dişibe ya me. Di rêxistin û partiyên Kurdan de jî weha bûye. Ew ê ku di parastin û lêbixwedîderketina serok û dezgehên seokatiyê de îstikrar nîşan dan, mirov xeta wan û fikrên wan biecbîn-neecibîne, îro li ser piya nin. Û ew ê ku nikerîbûn ev wazîfe pêk bianîna, bi navê demokrasiyê ketin gafleta bê însiyatîfiyê û bêserûberiyê. Hin ji wan, ji ber kaprîs û kompleksên xwe, bi navê "kolektîfiyê" xwestin dezgehê serokatiyê bi rê ve bibin û di encamê de bûn wek mala pirsermiyan. Kesî nema otorîteya kesî qebûl kir û kesî nema li kesî guhdarî û ji hev fedî kir. Merkez an navnîşaneke ku kes lê guhdarî bike ya jî jê fedî bike nama. Ji wê tesîra biserneketinê û car caran jî têkçûyinê, ew ê ku xelk dikaribe qedrê wan bigrin û di bêtifaqiyekê de mirov lê guhdarî bike, di nav vê kevneşopiyê de, heme hema neman. Ma li kîjan erdê Xwedê hatiye dîtin ku di nav şêniyekê de ku kesekî di rewşên xirab de dikaribin bibin xwediyê sulhê, nemîne? Di demên herî kevnare de jî, di ya dawiyê de hin kesan li xwe diqewmand in û da'wa maqûlî an sulhê dikirin. Di van partî û rêxistinên bê sermiyan man de, tu kesekî bi rolekî weha ve rabe derneket. Hemû bûn wek noka ku tu li kevir bixe. 

Helbet hemû sûc ne yê wan kesan e, lê para herî mezin a wan e. Her yek ji wan bi dehan kadroyên serokatiyê jî bi wan re hebûn. Sûcê wan  kesên di dezgehê serokatiyê de wazîfe kirinin, ne kêmî yê wan e. Her yek ji wan, -vê gavê- temenê wan ne di bin çelî re ye. Hemûyan jî nêviyê emrê xwe baş-xerab di tekoşîna neteweyî ya demokratîk de derbaskirinin û îro wek tiştek nebûye yek sûc dixe hustê yekî (wek ku nuha ez dikim) û di encamê de, kesek tiştekî li xwe heq nakin. Wek gelek kesên din min jî, - teva her tiştî jî - hîna hêviya xwe ji van hevalan nekiriye û ez, di wê hêviya ku rojekê ev ”sûcdaranan” hemû li hev vehewin û hemû girr û kaprîsên xwe li hêlekê dînin û destê xwe bidin ser ” rîhsipiyekî ”, da bibêjin ” me tu bi mezinatî qebûl kir!” de, mim. Qet nebe di dawiya emrên xwe de wazîfeya xwe ya dîrokî, ji bo careke din; ji qirnên li dûv wan were re, tiştekî ku pê rû sipî bin û ew kesên ku li pê wan were pê serbilind bin, bihêlin. Ew kesên ku bawerî û hêvîya wan di siyasetê de nema nin, ji xwe ji bo wan kesan tiştekî zêde mirov dikaribe bibêje tune ye, lê ew ê ku hêvî û îdea yên wan di siyasetê û nemaze ji di kevneşopî û tiradîsyona wan heye, ji bo careke din be jî, ez pêşniyar dikim ku herkes li cem xwe efûyekê, di hindurê xwe de valahiyekê çê bikin da em nebêjin, em bêkes in!