Veger

Ji salên heyştêyî û vir de, her gav vegera kadroyên siyasî yên li derveyî welêt bûye mijara minaqaşeyan. Û nemaze jî wan însanên ku li welêt û li dewsa hevalên xwe mabûn, ew her di wê hêviyê de bûn ku ew ê hevalên wan yên ji ber darbeya eskerî derketibûn derveyî welêt, dê dîsa rojekê vegerin û li cîhê ku lê mabûn dîsa bi hev re bidomînin. Ev çavlirêmayina, bi salan dewam kir û çavên wan li rêyan qarixî bûn. Bi vê hêviyê, meh, şeşmeh, sal derbas bûn, hêvî û bawerî dest veguherîn û gelek însanan sofa xwe ji vê vegerê kir. Lê hin kes hebûn ku ev hêvî û baweriyên xwe wenda nekirin û hîna jî wenda nekirine.

Weke ku tê zanîn, piştî darbeya donzdeyê Îlonê, bi sedan kadro û pêşengên hereketa kurd xwe bera Binya Xetê dan. Di gava pêşî de pir kêm (îstisna ne tê de) însan derketin Ewrûpayê. Ev prosesa li Binya Xetê, proseseke ku di warê midaxelekirina nava welêt de, pêvajoyeke biryardayinê û xwe ji nuh de vejîniyê bû. Hin hereket û partiyan li gor îmkanên xwe hewildayinên di vî warî de kirin. Lê di netîceyê de gelek ji van partî û hereketan bi hev ketin û ji hev belav bûn. Ev prosesa li Binya Xetê (bi tevahî), di dawiya salên heyştêyî de wexta xwe dagirt û ew kesên ku li wan deran mabûn jî berê xwe dan Ewrûpayê. Ew dama li Sûryeyê bi hezar xêr û gunehên xwe bi şwîn de ma û ji bona wan kesan li Ewrûpayê destpêka jiyaneke nuh dest pê kir.

Gelekan ji wan kesan piştî ku hatin Ewrûpayê kufletên xwe anîn û hin kesan ji wan, hîn dema ku li Sûryeyê bûn, zarokên xwe birin ba xwe û piştî hemû enerjiya xwe ya bi îdeayên ku ew ê vegerin welêt qedandin, teva zaro û malbatên xwe derketin derveyî welêt.

Gelek ji van kesan bi salan ew xeyalên xwe yê ku ew ê dîsa vegerin welêt li welatên Ewrûpayê jî domandin. Hin kes hîna jî bi wan xeyalên xwe dijîn. Lê hin kesan ji wan, di serî de rastiya xwe fahm kirin û ji destpêka ku hatin van welatan, li gor şertên Ewrûpayê xwe îstîhdam kirin û li gor nîzama van welatan  şekil dan jiyana xwe. Vî beşê civata kurd, li Ewrûpayê bi pêş de ketin û di civata Ewrûpiyan de rol û dewrek (çi pozitîf û çi negatîf) lîstin û hîna jî dilîzin. Gelek ji wan di partî û dezgehên Ewrûpiyan de bi cîh bûn û heta hin ji wan kesan di parlamentoyên Ewrûpiyan de bûn parlementer jî.

Bi tevahî, piştî demekê rewşa kurdên li Ewrûpayê hate fahm kirin ku vegera ji van welatan ne weha hêsan e. Ger wan bixwesta jî êdî rewş ji kontrola wan derketibû. Her kes li gora xwe ketibû hundirê sîstemekê û ji hundirê vê sîstemê xelasbûn ne weha h»san bû. Hin kesan di hin deman de xwe ceribandin û hîna jî diceribînin, lê netîce fiyasqo bûn.

Meseleya vegera welêt, gelek caran bûye mijara minaqaşeyên cidî û ev mesele, car caran di nav partî û rêxistinên kurdan de serêşiyên mezin çêkiriye. Heta hin caran bûye sedema ku ew kesên li Ewrûpayê dijîn, nikaribin têkeve komiteyên partiyên xwe yên birêvebir. Heta, hin caran ew kesên ku li Ewrûpayê diman ji terefê hin hevalên xwe ve, bi "îxanetê" dihatin îtham kirin û dibe ku li ba hin kesan hîna jî weha be.

Di van demên dawiyê de, nemaze jî piştî "efûyê", dîsa meseleya vegerê pêçekî aktuel bûye. Her çiqas minaqaşeyeke ber bi çav tune be jî di bin re, kizkizek heye. Ne bi gelenperî be jî çend kes vegeriyanin. Ger mirov di netîceyê de binav bike ku kî dikare vegere an nikare vegere, divê li gor vê rastiya ku kurdên li Ewrûpayê dijîn û realîteya wan bê katagorîze kirin. Li gor baweriya min, ger efûyeke bigiştî jî derkeve, ew ê ku bikaribin vegerin welêt, ya jî Tirkiyeyê, hejmareke pir hindik e. Ji ber ku li gora gelekan vegereke weha, yanî vegereke li ser efûya dewletê, nayê hezim kirin. Ger mexsed û armanceke siyasî hebe, mirov ji bo wan baweriyên xwe dikare hin rîskan bide ber çavên xwe, ger ew tune be, kî kê efû dike! Piştî ewqas tişt û bi netîceyeke wehe ku ew bibêjin "Min tu efû kir, were!" Û mirov jî destê xwe kil bike û here bibêje "Va ez hatim û ji kerema xwe re min efû bike, ya jî min "şaşî" kir û ez li ber gunehê xwe sekinî mim." Ev rewşeke prensîbî ye, her kesek dê li gora xwe binêrxîne.

Lê esas, ew ê ku bikaribin vegerin;

1-   Ew kesên ku azib bin û tu girêdaneke wan a xurt li Ewrûpayê tune be.

2- Ew kesên ku problema wan a eskeriyê tune be. (Ev mesele, bi serê xwe minaqaşeyeke dine.)

3- Ew kesên ku rewşa wan a aborî baş be û di vegerê de li xwe ne heyirin

4-Ew kesên ku li Ewrûpayê teqawît bûbin. Û beşekî din jî heye ji xwe meriv nikare wan di nav vê qategorîzekirinê de bijmêre, ew jî; 5-     Ew kesên ku wefat bikin û cenazeyên wan vegere welêt.

Li gora vê tabloya li jor, beşekî mezin yê civata kurd ku li Ewrûpayê nin, nikarin vegere welêt. Divê êdî meriv vî beîşê civatê bi vî awayî qebûl bike û hêvî û daxwazên xwe li gora vê rastiyê ji wan bike. Her çiqas di hin deman de li hemberî vî beşê civatê acizî çêbûbe û li heberî wî gilî û gazinên biheq hatibin kirin jî di netîceyê de rola vî beşî ya li ser hereketa kurd nayê înkar kirin. Divê meriv rola vî beşê civatê piçûk nebîne û ji bo pêşeroja miletê kurd wê bikarbîne. Lê divê dînamîzma hereketa kurd ji hundirê xwe dînamîkên xwe der bixe. Li vî beşê civatê wek beşê esasî bê nêrîn dê di netîceyê de dîsa bêbawerî û qudûm şikestî bûn çêbibe.  

Di netîceyê de, çawa ku kurdên Lubnan û Ermenîstanê henin, kurdên Ewrûpayê jî henin. Divê ev rewşa hanê bi vî awayî bê qebûlkirin. Hewcedariya ku kurdên li welêt hêviya xelasî ya jî pêşengiyê ji kurdên li Ewrûpayê bikin tune ye. Esil hûn in û divê hêviya we jî bi we hebe.

12-06-2001