Yaşam akıp giderken, "Değişmeyen tek şey değişimdir." sözünü doğrularcasına hızlı ve sürekli bir değişim yaşanır. Günbegün koşullar değişir; değişen koşullara göre bizler de -istesek de istemesek de- değişiriz. Yaşamın özü değişimdir.Değişim ve dinamizmi yakalayamayanlar yok olmaya mahkum olurlar.

Değişim, aynı zamanda gelişimdir de. Değişmeye karşı direnç gösteren veya olduğu yerde saymayı seçen insanlar bile gün gelir kendilerini bir parça değişmiş bulurlar.

Kişiliğin temel özelliklerini ve temel değerlerini koruyarak değişmek, yaşamın bir parçasıdır ve son derece doğaldır, dahası olması gerekendir. Doğal olmayan değişmemek, gelişmemek, aynı yerde saymaktır; değişen koşullara, değişen olay ve kişilere değişmeyen tepkiler vermektir.

Yeni gerçeklikler ortaya çıkmaya başladığında tavırlarımızı, alışkanlıklarımızı yeniden gözden geçirmeye ihtiyacımız var. Aklımızın karışmaması ve yangına körükle gidilmemesinin gereğidir de bu. Bu anlamda değişen koşullara değişen tepkiler vermek gerekir. Sözünü ettiğimiz ‘değişen tepki’, rüzgârın estiği yöne göre kendini ve tepkisini değiştirmek demek değildir. Gelişimi içinde barındıran bir değişimdir. Yani değişim kadar niteliği de önemlidir.

Birlikte yola çıkan iki kişiden birisi kendisini sürekli geliştirir, entelektüel anlamda mesafe kaydeder de diğeri aynı kalırsa iletişim sıkıntısı oluşur, uyum sorunları baş gösterir, paylaşılan şeylerin sayısı günden güne azalır. Değişen koşullara değişmeyen tepkiler vermenin bir küçük örneğidir bu.

İnsan yaşadığı çevrenin ürünüdür, ondan soyutlanarak değerlendirilemez. Buna koşut olarak da o çevrede olup bitenler insanı etkiler; olaylar onun beynine girer, orada süzgeçten geçirilir, şekillenir ve sonrasında da spesifik yargı ve düşünce olarak dışa vurulur.

Bir başka gerçek de koşullara boyun eğmeme ve ona teslim olmama mecburiyetidir. Koşulları değiştirmek, iyileştirmek için çaba sarf edilir, savaşım verilir. İnsanları öteki canlılardan ayıran en temel özellik budur. Diğer canlılar kendi varlıklarının yöneticisi değildirler.

İnsanlar ise yaşadıkları dünyayı değiştirmeye çalışırlar ve değiştirirler. Kişinin yaşamının kalitesi, o yaşantının kendine has koşullarıyla, eğitimle, öğretimle, davranışlarla, ahlâkî değerlerle, kişilik yapısıyla, karakterle, kimlikle vs. oluşur.

Salt insanların bencilliğini doyurmak için değişmek düşüncesi, Leo BUSCAGLIA’nın da dediği gibi kimseyi mutlu kılmaz ve o kişiyi kendisi olmaktan çıkarır:

"Mutlu olamam değişirsem

Salt sizin bencilliğinizi doyurmak için

Hoşnut da olamam eleştirdiğinizde beni

Sizin gibi düşünmediğim ya da görmediğim için

Uyumsuz diyorsunuz bana

Oysa inançlarınıza her karşı çıkışımda

Siz de benimkilerine karşı çıkıyorsunuz

Aklınızı biçimlendirmeye çalışmıyorum

Biliyorum, kendinizi bulma savaşı veriyorsunuz

Bana akıl vermenizi de kabul edemem

Çünkü kendimi bulma çabasındayım ben de..."

Leo BUSCAGLIA

İnsanın, başkaları gibi düşünmediği veya olayları herkes gibi görmediği için eleştirilmesi, insandan şeyh-mürit ilişkisine benzer kalıplar içersine girmesinin istenmesi gibidir ve son derece nahoş bir durumdur. Kendi seçimini başkalarına dayatmaya kalkışmak, kişinin özgürlüğünü elinden almaya çalışmaktır. Onu belli bir davranış biçimine tutsak etmektir.

Tek tip düşünce yapısı uyumluluğu sağlar evet; ama gerçekte en önemli şeyi, yani değişimi engeller. Oysa -bunun tam tersine- farklı ve eleştirel düşünce, yani kısa adıyla uyumsuzluk, yüzyıllardır toplumların değişim motoru olagelmiştir, olmaya da devam etmektedir. İlerlemeyi sağlayanlar da yine sürekli uyumsuzlukla eleştirilenler olmaktadır; çünkü ilerleme ancak inanç sistemlerinin değişmesi ve değer yargılarının yeni çehreler kazanması ile mümkündür. Bunu başarabilecek olanlar asla tek tip düşünenler değildir.

Bu bağlamda başkalarının aklını biçimlendirmek nasıl ki kabul edilemezse, kendine akıl verilmesini de kaldıramaz insan … Çünkü herkes kendini bulma savaşı vermektedir. Tıpkı Leo BUSCAGLIA gibi.