| Azad BISENG |
Arživ |
Terorīzekirdina reprodūkt, resīvīlīzasyon u repolītīzekirina civaka KurdHerēikes meriv bi prosesa sosyolojīk ēareserkirdina pirsgirźka Kurd bi pergelźn hatīn cerbandin u ź heyīn sīrove dike u pźvajoya herdiēe dibe girehiē u geramol bźgūman pirsźn wekī, bi ēi awayź emź karibin Kurdistan jīyanbar u jīngźs bikin ji bixwere tine? Gello jīyana ji dervźyź Kurdbūn, Kurdīyatī u Kurdistan bi ēi awayī bi sadī, berxwedar u bextewarī bi gellź xweve dijīn, bźyīkū civak sedźsed li hevkiri u wekhevfikirī?
Felsefa sosyal ji piral bi ēareserkirdina pirsgirźkźn hźyīn u ź dūveroj mūjil dibe. Meriv ēawa hźl u alīyź tevger u lebata sosyal wek kes, kesayet u grūp dinav yekītīyek netewī de ji karibin binirxīni, meriv dikari lebat u tevgera sosyal a mirovahī bi awayek gistī ji dikari sirove u amaje bike.
Ji bo tźkēūn u pźsveēūyīnźn civakź de ji nźrīn u zanīnek īntegral(bi tevayī, sercem) u mondīyal(gerdūnī) pevīste. Pirsgirźk, tźkēūn u pźsveēūyinan meriv bi ēandek īntegral karibe amaje u analīz bike, bawerdikim berbīyantīya (yabancilasma)kesayet u ēand, humanīzim u polītīkayź pźtir karibe bibīne.
Berīhertistź binpźlkirin, perēikandin, kūstin u jenosayda li himberī ēand, humanism, polītīk u netewa Kurd, wekī em hemu li hev diki barbarīzmek bźhempaye, terorīste, krimīnel u gotinan nayīt vegotin u amaje kirin. Em hemu dizanin ku, ev lebat, tevger u heydedana dijī hebūn u būnewerīya Kurd, TIRSE'. Em dizanin ji dahatū u dūveroja ēanda tirsź tūneye, ev ēand bixweve hemū nūjenī, nutī u gūhertinan ji dikūje u civakź desivīlīze, demoralīze, desosyalīze, demondernīze u crīmīnelīze dike. Ekolojī u aborīya herema lokal, netewī u īnternasyonal serūbin dike. Karanīna teknolojīya neyīnī u bi cihkirina sedhezaran lesker ź tirk li heremź demografīya Kurdistan vediguherīne.
Yek ū bihevre jīyan terrorize dike, polītīkayźn binpźlkirina mavenmirovane, dagirkirina dewlimendīya Kurdistan u bźdadwer u newekhevīya parvekirinźye. Gef u heresa mīlītarīst sedemź hemu gźngesī, nexwesī, koēberī, ser u nakokīya navbera īdolojī, ol, netew u etnīsīteytan. Nasyonalīzm u fundemetalīzma tirk, erep u pers mixabin hedonīzma Kurdīyatī u gūla sor ji parēe parēe kirīye.
Pirsgīrźka Kurd ne lokal u heremī tenź dike xeterź de, jīyana mondīyal a gerdūnī ji wekī tźkēūn u pźsveēūyīnźn aborīya internasyonal, karanīna teknolojīya negatīf, gūhertina ekolojī u demografīyź u prosesa kūltūrel u polītīk ji herdiēe dibe kopī u jigźrta dagirker u sīstema totalīter.
Bizav, sazgeh, rexistin u partīya desthilatdar ji kopīyek sīstema dagirker u totalītere u li ser ēareserkirdina pirsgirźka Kurd ji 1978 heta niha erīnī u neyīnźn xweve li ber ēaveye. Pergelźn ku hatin cerbandin u siweya xebata polītīkaya desthiletdar pźvajo u dūveroja Kurd bi piralī bin kontrola ēand, kopi u jigźrta sīstema totalītere u pźvajo hīn ji geremol u girehiēe. Kurdistan ji erdnīgara jīyanbar u jīngźsīyź pźtir ji sedsal vźdetir būye qad u warź tatbīkata ser'an, artesźn dagirker, top, tifek u bombeyan. Bi erdhźj u zenzela ekolojīk u parēekirina Kurdistan, herēikes bi xwere civak, mejūyź kollektīf u konsesūsa Kurd ji parēe parēe kirībe ji, li hevkirin, wekhevfikirīn, nźrīn u perspektīfa Kurd ji bin bondra yekalī, yekrastī, yźkpartī, yekserok, yekol u yźkēand rizgar nebūye.
Bi prosesa globalīzm u teknoanīmīzma bźhempa de kes, grub, rźxistin, partī an ji Demorkatźn Soresger divźt armancźn nu yź civakź ava bike u pirsgirźkan bi sīstemek nū ēareserbike biavirīnź. Weka:
• Ēareserkirdina pirsgirźken Ciwakī
Ji ber ku prosesa globalīzmź de polītīk, economī, ekolojī, sosyal u ēanda Kurdīyatī pźsde biēe Sīpartek(enerjīya ekolojī, demografīk, erozīyon, koēberī u stabīlīzasyon), Edaleta sosyal(Kurdistan ji endustrīya ēek u eskeran rizgar be), Demokrasī u mavźnmirovan(azadīya fikr u ramanan, wekhevī, sīstema biryardayīna selfdetermīnasyon, xwe ji nuve organizekirin, tolerans) Peresīn u peresendīna hest, ēand u netewetīya Kurd (nasname, berbīyantī) u serź bźarmanē(Kustina mirovan, xirakirina gund u bajaran, Kurdistanek bźmirov, ne sīn u ēol ne gengaze) pźvīste bźte rewastandin.
Kesayet, grub, rexistin, partī u civaka Kurd ji gere nekeve bin bandora idolojī, ol u polītīkayź sīstema kopi u jźgirta dagirkeran. Dibe ku Kurd, rexistin, grub an ji kesayet ne wek hev bi fikirin u nźrīnek yekalī binirxīnin u heta navber de ēandek ciyawaz, cihźreng u cuda hebe ji, ne pźvīste ēanda tirsź bikeve nav me Kurdan. Ne serkevtina Kurdan ne ji bźyekītī u ezserketinź tź. Neserketina Kurdan ji nekaranīna polītīkayźn plūralīst, ji ēanda tirs(kopī) u ne tźgistina polītīka u methodźn konsesyonź tźt. Nivīsek a xwe li Kurdinfo'de min balkisand bu li ser modela konsesūsa elementźn berpirsyarī, avakirin u rizgarikirina civak u netewek wekī konsesūsa navbera Polītīk(sazgeh, grub, rexistin u partīyźn sīyasī), Karsaz(dewliment, karsaz, karmend, patron, karguzar) u Karker(karker, rźnēber u wekidin). Ev berpirsyarī ya Kurdan divźt pźk were.
• Sīstemek nū
Em hemū li hem fikirin ku, bźmebestīya ēareserkirdina pirsgirźka Kurd bi sźve, struktūr, damezrak, sazī, metod u ēanda ku lź tź karkirin u tekosandin ne gengaze pirsgirźka Kurd ēareser bike. Her di ēe zelal di be ku pedīvī u pevīstīya me avahī u strūkźn civakī ź nūjen rasyonel, īntegral (bi tevahī)u prensīp u patronźn ēandek plūral a civak li hemfikr u pevīst bibīne hewcedare. Wekī:
• Hewcedarī polītīkayek mondīyal u gerdūnī heye:
Polītīkaya Kurd hīn ji nexwedī polītīkayek mondīyale u ji vź pevajoya globalīzmź hīn ji havil u īstīfade nabe u bi tevahī heremī, lokal u nasyonel mūjil e. Teorīyek a Kurd li ser mondīyalīzm, globalīzm u dūverojź tūneye u bźdoktīrīn e. Demokratźn Soresger divźt siklek u awayek birevebirina li ser polītīkayek ciyawaz u cuda a mondīyal organize bike. Polītīkayek īntegral ne tenī bi fetisandina ser, herweha rź bergirtina jenosayd, terorīzm, crīmīnalīteyt, eskerkirina welat, hilwesandina ekoloji, ēolkirin I bźhesīnahī, erdnīgar, bźēekkirina dagirkeran u limberī hejarī u xizantīya gel u civakī, erdhźj u karesatźn sirust u xwezayź de ji Kurd u Demokratźn Soresger gere xwedī berpirsyarī, īnsīyatīf u funksīyonel bin. Demokratźn Soresger divet vīzyonek a polītīkayek mondīyal xwedī netwerken aborī, sosyal, kūltūrel u ekolojīk biavirīni.
Polītīkayek herības ya mondīyal xwedī bireveberīyek hīyerarsī u sistematīk ya ku her dūs u radeyź(nivo) xwedī erk u vatinīyek spesīfīk u diyar hebe. Herēikes birevebirī nezī kes u kesayetan be, herwiha berpirsyarī u kes u civakź ji nźztir u yeksertir di ke ji bo avakirina civaka Kurd u xwejinuve organīzekirina Kurdistan .
• Newekhewīya Aborī u Ekonomī
Aborī u ekonomīya Kurdistan hatīye dagirkirin, bi heralīve Kurd ne xwedī bandorin. Ji bo destxistin u ji nuve organīzekirina ekonomī u teknolojīya bźhempa, Kurd, rexistin, sazgeh, karmend, karker u Demokratźn Soresger armanē u mebesta rźkūpekkirin u organīzekirina aborī u teknolojīya Kurdistan biavirinin. Repolītīzekirin u hźzkirina vorm u awaye biryardayīn u birevebīrya bi radeya jor ya polītīk a mondīyal pźdīvīyeke pir giringe.
Ekonomī berhem u prodūkta alav, kerese, mal u karūbaran ji ber tźrkirin u xweshalīya pedīvī, weē u hewceyīya mirovahīyźye. Wekī pedīvīya xwarin, adan, mal, cih, avahī u cil ji ber parastina sirist avhewa u dijī vegūhertinźn jeolojīk. Sīstema aborī, ekonomī, ēand, sosyal, ol u polītīk a civakī ya heyī mixabin ji ber prodūkt, berhem u karūbarź ji xwe zźdetir u zehftir, tekez u bźsīnor, bźkźr u nepźwīste.
Sīstema ku xwe wek hewcedarī u pźdīvīya mirovahī u gellźn rojhilata navīn dibīni, ji sīstemek berxwer, xerzekar u bźberhemtī (tüketici) pźvetir ne tistek dine. Ji sīstemź re dirav divźt, raya gel divźt, mejūyź gel divźt, ruhź gel divźt u borak u cangorī divźt. Sīstem herdiēe ji bźberhemī u xerzekarīya civakź, cangortī u ji ēepkź gel xwe ji nūve dike, serokatī u totalīzma sīstema bźmebest u bźarmanc xurtir dike. Sīstemź ji xwere civakek ēekīrīye ku dewletī u serokatī lź ke u karūbar, berhem u prodūktźn xwe lź bide xerēkirin.
Pźdīvī u hewcedarīya ku wek īnstrumentel u pergelek rasyonel ji xwuyadike u wekī terkirin u xweshalī u rizgarīya gel u netewan tź te xwūyakirin(propagandaya al, lesker u totalīteran) cihź gellek pedīvī u hewcedarīyź din yź asas u būnewer girtīye. Ji bo wīyan rźxistin, sazgeh, partī, Kurd, u Demokratźn Soresger divźt sīstemek din a nū ya asas a berhemdarī u prodūktźn ku li ser rastīya pedīvīyźn civak a xwedī aborī u karakterek sosyal, kūltūrel, netewī u polītīk a rasyonel a mondīyal u gerdūnī bźte avirandin.
Bźgūman sirīst, avhewa u rews u awaya jeolojīk de ji cīyawazī u cūdatīyatī, pirrengī u girźdayī būna tradīsyon u ēanda lokal u heremī, xwe li lebat u tevgeran, prensīp u patronźn xerzekar u konsupsīyona civakź de ji xwe di der. Hewldedana girsbūyīna aborī, ekonomī u gengesīya li ser deprivatīzasyon u denasyonalīzsasyona u bi pergelźn berhem u prodūktan bi awaya perspektīfa civaka īntegral ji nayīt amaje u analīzkirin. Ji ber ku wekī li serī de ji me got prodūkta berhem, mal, karūbar u polītīk gere bi perspektīfek īntegral a ekolojīk a xwedī armanē u mebesta pedīvī u hewcedarīya asas a Kurdan u mirovahīya mondīyal bźte nirxandin. Bandora, borse, kar, firotīn, rīklam, ser a masamedya u masamedya Kurdī binvīsek li ser kovara RojaKurd u malpera nasname' de http://www.nasname.com/index.php?module=announce&ANN_user_op=view&ANN_id=3169 balkisand ku ēawa medya bi derfetźn teknoloji u pźsveēūyīnin civakźde roj bi roj dikari bi be pergelek manīpūlasyona xwedī bandor ya zūmreya serdest. Ji derveyī karkirina zźde a dirav, pozbźrī, pźsbazī u manīpūlasyonź, sīstemek īntegral xwedī nīsanek etīk u tradīsyonel a prodūktane. Aborī u ekonomīya Kurd divźt nebī cangorīye sīstemźn nasyonel u multīnasyonel ji. Kurd bi civak, herem, tradīsyon, ēand u etīkek xurt a sīstemek nū ya berhemdarī u prodūkta li ser asasź terkirin u xweshalīya pedīvī u hewcedarīya bingeha parastīna derhol u derdora sirūstī u xwezaya Kurdistan dikari vīzyonek dūveroj u dūhatūyź zelal bike.
• Bīr u tźgihistina ēand
Sīstem, ēand u doktirīnek a Kurd li ser perwerdeyī, īnformasyon u zanīnź peyda nebūye. Em pźtir bin bandora hedonīzma materialist a ku ji persketīfa aborī u ekonomī a xwedī bandor, an ji bin bandora ēandek tradīsyon, antīk an ji gora tradīsyona humanīzm, hīndū, budīst, taoīs, afroyan, ēermsor an ji gora olan īsawī u īslam xwe renk di de. Dirh u nīsanźn Zerdestī ji civaka Kurd'de qelse.
Rexistin, sazgeh, partī, Demokratźn Soresger u Kurd divźt xwedī tepīyen(iē tepi) u impūlsen hūndurīn yźn būha u nirxźn Kurdīyatī a teosofīk, mīstīk, feylesof u antrosofīka civakī u mirovahī u sufīzma Kurdīyatī a li ser asas u bingeha zanīstī u zanyarīyź pźsxin u ji ēanda Ahmedź Xanź, Melayź Cizīrī, Serefxan, Celadet Bedirxan, Gazi Muhamed, Sehx Mehmūd Berzencī, Mir Muhamed Rewanduzī, Dr, Kasimlo, Dr. Sivan u Barzanī doktirīn, etik u perspektīfa Kurdīyatī jinuve bź te formūlekirin.
Kurd divźt bi sīstema xwe-refleksīyon u perskektīfa īntegral kar bīne ku dogma, īnak u sektarīzmź rizgar bibin. Bawerīya meriv herēikes xurt be ji, ev bawerī gere bźte camidī u objektīfīzekirin. Bawerī u ēanda felsefa Kurdan li ser bingehź zanistī u bi entegrasyona zanyarī u raman, ray u boēūnź pźk tź. Ji bo entegrasyona zanist u ramanan ji perwerde, dīyalog u medītasyona ku meriv bikari li bedewīya sirist u xwezayź vegere.
Bi vī awayī tźgihistina ēand u bīrewerī, zanist u serwext bi be ku naveroka nźrīn, dītin, raman, boēūn u manifest, lebat u tevgera xwe karibe fźhm u analīz bike. Kīlīla hźza vesartī a civakan ya pas rastīyźn sanoyan perwerdebūyīn, vorm, felsefe u nerīna īntegrale ku jīyanek nūjen u tepītīya hūndūrīn di civakan di de leyīstin. Demokratźn Soresger u rexistinźn din divźt sīstemek nū a rasyonel u strūktūrek integral a jīyana mirovahī u rizgarkirdina netewa Kurd bike mebest u armanē biavirinīn.
• Xurtkirina dīnamīzma sosyal
Her ēike Kurd gellek źs, zehmetī, xizantī, nexwesī u keraset li ser serī derbazbūye u būye parēeyek ji wan trajedīyan ji, mixabin ji wan būyer, dirūv, hal, rews, ēīrok u jenosayda Halebja sehīd, zīlan, Dźrsīm, Agirī, u Koēgirī nekarīye wekī atom u bombeya zanistź jź havil u īstifade bike. Japon pistī bombeya Hīrosīma būye hźzek a sereke ya dūnyayź. Pistī serź dūyemin yź dūnyayź, rojava ewropa gistī modern u pźsda ēun. Ēawa pźsde ēūn, strūktūr u awayźn kevn ź civak pasde dixist u problematīze dikir, hatīn vegūhertin u sūna wan proses u pevajoyek a demokratīzekirin, teknoloxizekirin, zanīstizekirin, gesdarī, kamranīkirdin u modernīzekirdina civakź destpź kir. Berpirsyarīya zilam, jin, xort u kal, xizan u dewlemend, karker u cotkar, karmend u karsaz, oldar u sīyasetmedar, hūnermend u medya bi xwe-refleksīyon, perīsina tźghista ēand u īndīvīdualīzm, kesayet u mejūyź kollektīfīst a li ser binhega perspektīfa īntegral xwe ji nūve wek civak organīze kirin u dūhatū u dūveroja generasyona welatź xwe avakirin.
Kurt u kurmancī Kurd ji dikari derbazī sīstem u sazīūman(düzen)a bilind bi be. Kaos, tevlīhevī, krīz, geyran, aloz u tźkela nūke Kurd tź de dijī dikari bi be sedema avźtina sīstem u perspektīfa kevn u bźkźr ya Kurd'a pasde dibe, xizantir u dekurdīze dike. Herēikes pīsīkolojīya civak trawmatīze ji be, gere Kurd qet nekivin bin kontrola der ū dor. Kurd gere pevajo u būjen(materī) karibe kontrol bike, sikl u vorm bi de. Bźgūman dīnamīzma civak herēikes ji derve vorm distīne u reng dide, divźt rexistin, sazgeh, partī u polītīkaya Kurd impūls, hest u tepītīyźn (iē tepi) hundurīn a civakź xurtir u bawertir gere derxi ji derve u bi hźza derva ji bicamīdīnī u objektīfīze bike ku manīfestoyek bźhempa derxi hole. Gula sor a hatī parēe parēe kirin, gere jinūve bźt ēandin u ji nūve bi azadī, evīn u rizgarī, humanism u xwesīkaya xweve cardin bibiskivi.
Azad Biseng 15-01-2008
|
|