Xwedayê (Melekê) Rojê Sêsims dê çi bikira?

Sembolê neteweyî û li ser bûyera alê

Ev lêkolîna kurt li ser sembolan bi arinzî jî li ser babêta (mewziya) sembolên polîtîk e. Pêsîn bi tevayî li ser giringî û wezîfeya sembolan tê sekinandin. Pistre di mînakiya gengeseya alê de giringiya sembolan di tekosîna polîtîk ya Kurdan de tê kivs kirin û li ser tavirê (helwîsta) Kurdan ya polîtik di warê sembolên wan de disekine û wan dipîve.

Ev xebat di du zimanan de - bi Kurdî û Tirkî- hat amade kirin. Ji ber ku pêsîn ew bi rêya wesana elektronîk de tê çapkirin, û ji bo ku xwendevan newestin, serkaniyên lêkolîne nayên dayîn. Lê di çapa klasîkî de serkanî dê bên wesandin.

Pêsniyariya ji bo vê xebatê Osman Aydin kir, ji bo ku berî demekê kurtelêkolîneke wî ya li ser kêmnetewan di Gelawejê de hatibû wesandin. Ev lêkolîn kare wek berdewamiya karê wî were dîtin. Osamn Aydin nivîs xwend, rexeneyên xwe pêskês kirin. Berpirsiyariya nivîsê ya min e. Ez hurmêta xwe ji mamostê xwe Osman Aydin re dibêjim.

Maneya ferhengî û dîrokî:

Sembol bejeyeke Gerekî ye û ew wek bi hev û din ve danîn û girêdan tê wergerandin. Ew maneyeke ji dîtina xwe zêdetir tîne ser ziman. Di dema antîk de gava mirov diçûn mêvanîya hev, perçakî ji mû çêkirî ( wek sênî, xeleq) didan hev. Di ziyaretkirina hev û din de ev tist digihandin hev û din, da ku ew bibînin (karîbin tespît bikin) ku ev mirov ji mala wan kesan e, yên ku ew berê li wan bûbûn mêvan. Ev yek ji mirovan re ji xeynî xwedanenaskirinê dihat maneya sembolê dostanî û girêdana bi hev û din re ya di nava mirovan de. Sembolê berfirtirîn jî gustîl bû.

Hêja îro jî di çûn û hatinên dizî de perçek kaxezê çirandî didin kuryervan û perçê din jî disînin dera (ciyê) kuryervan diçê. Gava kuryervan digihîje wir, perçê kaxezê çirandî sanî dide, perçeyên kaxez digihînîn hev û bi vê yekê jî tê fahmkirin, ku ew kuryervanê rast e.

Fonksiyon (kiryar) û wezîfa sembolan:

Sembol fonksiyon û wezîfeyeke giring tînin cî. Ew bi nîsanan dîtin, baweriya olî û polîtîk û xwestekan tîne ser ziman. Mirov bi alîkariya sembolan digihîje encam û nasînê. Ji ber ku di wan de sirîkatiya (wekhevîya) sexsî û kolektiv bi kurayî (nîsankirî, ne bi devkî û nivîskî) tîne ser ziman. Bi dîtina xwe sembol bi hesanî tê famkirin, lê ew bi estetîka xwe (delalîya xwe) îsareteke xwedî maneyeke kûr û berfireh e.

Ritschel gavek din jî bi pês ve diavêje. Li gor wî sembol li sûna bêjeyê (gotin), lipitê an jî gestîkê temsîla zanîna gihastî ya bidestxistî dike. Û "tistê bi awakî din nayên îfade kirin, bi alîkariya sembolan tên ser ziman" dibêje Ritschel. Sigmund Freud û yên din jî dibêjin, ku sembol wek destxistiyên zaniyar yên gihîstî (pijîyayî/kemilandî) ku ji zanistiyê derdikevin dibînin.

Civakeke mirovan ya kivskirî manake wisa bijarte û berbiçav dide sembolan, ku sembol manayeke ji dîtina sikilê xweyî darengî mezintir distîne. Lewma jî gava sembol manaya xweyî manevî (hîsî), ya ku ji hebûna wî ya darengî mezintir e, winda dike, hingê dibin îsaretek, nîsanek, rumuzek, sîmgeyek û hwd. Xwerû, nehêja û ew bandora xwe di nava civatê de winda dike. Di dawiyê de ew dibe klîseyek. Ev yek jî ferqekî giring e, ya ku di navbera sembol û di nav van nîsanan û yên din (wek nîsanên ajobeniyê) de heye, ji ber ku nîsanên din tenê darengiya li serê xêzkirî tînin ser ziman.

Sembolên olan, gelan û dezgehên polîtîk:

Di jiyana xwe ya rojane de pir caran mirov rastî sembolan tê û bi wan re dijî. Ne giring e, ka ku mirov wan ferq dike an jî nake, wan bi zanistî analîz (tahlîl) dike an jî na. Herwiha reng ne bi tenê ji bo zaniyarbûyina me giring in, herwisa giringiyek wan ya sembolî û psîkolojîk jî heye. Ol, gel (netewe) û dezgehên polîtîk bîrûbawrîyên xwe yên bingehîn bi rêya sembolvaniyê rave (îfade) dikin.

Bi kêrhatîtir e, ku li ser van her du mijaran pîçekî bêtir were seknandin.

Di olan de teker sembolê zivirandina bêdawî, mezelê vale wek sembolê ji nû ve vejînê û rê jî wek sembolê tese (sikilê) jiyanê ye.

Her olek sembolên xwe yên arinzî hene. Di filetiyê de peymanên (wek Apostolikum) ku hemî fileyan girêdide heye. Xaç wek sembolekî ola filetiyê giring tê qebûl kirin û ew çarmixxistina Îsayê Nûranî sembolîze dike. Stêrka Dawud, ya ku ji sê koseyê wek hev dirêj çêkirî, û menora heft mil ya li kêleka hev û wek hev dirêj jî sembolê Cihuyan e. Hîlal jî wek sembolê îslamê tê qebûl kirin (perijandin).

Di olan de mane dane ser milên hejmaran jî. Hejmara çar wek çar demsalên salê; hejamra 12 wek 12 mehên salê dibînin. Li gor ola Êzdîtiyê hejmara heft hejamareke gering e: Heft melekê Xwedê sembolîze dike. Xwedê çi dema dixwaze, van melekên xwe rêdike ser rûyê erdê an jî hebûna wan bi evdên xwe dide hîskirin. Hinga Tawisî Melek ji ezman hatiye xwarê, xwe kiriye siklê Teyîr Tawis. Li gor ola Êzdîtiyê stêrkên gerok berî tevî jî roj pîrozdar tê hesibbandin. Ji ber ku Melekê Xwedê Sêsims (Melekê Rojê) timî hebûna xwe bi evdan di siklê rojê de dide hîskirin.Lewma jî Êzdî her roj sê caran berê xwe didinê rojê duwa xwe dikin. Ji ber nezaniyê henakan Êzdî wek kesên "Rojparast" bi nav dikirin.

Çewa sembolên olan hene, wisa jî sembolan gelan (netewan) û yên komarên avakirî jî hene.

Sembolên netewan çewa tên tepît kirin? Kes kare wan li gor daxwaza xwe, bi kêfa xwe biguhêze? Yên her gering kîjan in? Sembolên netewî perçeyekî giring yê nasnameya netewî, ziman û tevgerê ne. Hemî ferdên civakê wan bêîtraz wek raman û bîrûbawrîyên bingehîn yên xwe qebûl dike. Ji ber ku bi rêça van sembolan gel girêndaneke xwe ya manevî dibîne, ya ku pê serbilind e, ya ku pesinê wî dide, ya di dîrok û çanda xwe de mezin û bi rûmet dibîne. Sembol hêjatiyên manevîyî tîr yên netewe ne, ew xisûsiyeta bingehîn in, ku ew netewe bixwe û hêjatiyê wî ji netewe û hêjatiyên netewên din cihê dikin. Lewma jî kes nikare sembolên netewî li gor dilê xwe tepît bikê, ne jî biguhêze. Ew ji dîroka bi rûmet ya gel dertên û dibin malê gel.

Di nava sembolên netewî yên giring de ziman, rengên netewî, ala netewî û marsa netewî xwedî ciyekî arinzî ne. Mirov divê cejinê netewî, qehremanên gel, abîde û destan jî bi ser sembolên netewî veke.

Gel van sembolên xwe dikin sembolên komarê xwe, yên ew avadikin û bi vê jî hem komara xwe hem jî xwe li pêsberî derve dide temsîl kirin. Tu komar bêyî sembolan nayê mesandin. Ji bo vê du heb sedem hene: Sedemê yekem praktîk e; komar serxwebûn, otorîte û tixûbê xwe kifsdike. Di peyman, nivîsandin û belgeyên xwe de komar sembolên xwe bir kar tîne û wan digihîne encamekê. Sedama din jî manevî ye: Hinga komar sembolên ji dîrok, çand û baweriya hemwelatiyên xwe , yên ku ew mezin dibîne, bikar tîne, ew dixwaze girêdana hemwelatiyên bi welatê wan re (welatperwerî), sirîkatiyên wan, pistgirtiya wan ya hîsî û qedera yekîtiyan wanî polîtîk bîne ber çavan. Ango komar dixwaze nasnama neteweyîya hevbes biafirîne. Ji bo jiyandina sembolên netewî bi merasima strandina marsa netewî al tê hildan, cejinên netwî tên pîroz kirin (jiyana kar disekine).

Sembolên Kurdan û Tirkan:

Sembolên Kurdan û Tirkan kîjan in? Di nava wan de çi cihêtî hene? Di nava sembolên Kurdan de yên her hêja ev in:

Sembolên netewê Kurd di ajobeniya têkosîna Kurdan de, ya li hember Tirkiyê, Îranê, Suriyê û Îraqê (heya dema Seddam), yên ku îro jî welatê wan dixwin û li wan zorê dikin, hatin afirandin.

Zimanê Kurdî ji zimanê Tirkî û Erebî yekcar cihê ye û bi wan ve girêdana wî ji binî tune. Mirovê Kurd bi zimanê xwe serbilind e. Her Kurd bi Ala Rengîn serfiraz e û ew kelogirî dibe, gava ku ew dibîne Ala Rengîn bi pêl-bî pêl hildikise ezamanên Kurdistanê, ya ku wan pêsîn di têkosîna xwe de hilgirtiye, ya ku di 1946 de Ala Komara Muhabed (Rijhilatê Kurdistanê) bû, ya ku îro jî Ala Komara Kurdistana Basûr e.

Ev siklê ala Kurdan ya îroyîn sirovekirina nûjen ya naskirin û sirovekirina zanistiya dîtina felsefeya dinyaya Kurdan ya manevî ye, ya ku ji 3000 sal ve heye. Beriya Misilmanetî ji sala 650 ve bi dagîrkirina (îstila) Ereban li Kurdistanê bi dinya Kurdan bi zorê hat qebûlkirin, dinya Kurdan ya manevî ya xweser (orjînel) wekî Misilmanetiyê û Filetiyê bû olek (dînek). Êzdîtî - zanîna felsefeya Kurdan ya li ser sirovekirin û nasîna dinyayê - hêjî ji terefê ronakbîrên Kurd ve wekî Misilmanetiyê û Filetiyê wek olêke tê dîtin. Ereban dîtinên xwe yên li ser dinyayê bi Kurdan bi zorê dan qebûl kirin û bi vê yekê jî dîmenzîyona dîtinên kurdî yên Kurdan yên li ser dinyayê bi pas ve xistin. Kurd di warê ramanî de xizan bûn, lerwa jî ew li hember zorara dagirkerên xwe Ereban, Tirkan û Farizan bê çek bê hêz man. Lê wek di mînakîya alê, rojê û ziman de jî tê dîtin, dinya kurdî ya Kurdan ya manevî ji binî nehat hinda kirin. Êzdiyan ew parastin. Misilmanên birayên Êzdiyan, her çiqas di warê ramanbariya kurdî de xizan bûbûn jî, dîsa jî dev ji sembolên dîroka xwe bernedane. (Di vê mijarê de bi Ali Tuku re dê nez de lêkolîneke hevbes û berfirehtir tê wesandin.) Kurd serê xwe ji bo qehremanan, yên ku jiyana xwe di ber azadî û dilxwesiya Kurdan de dane, ditewînin û wan bi rêzdarî bi bîr tînin. Cejina Nerwoz û mîtolojiya wê êdî ji bo Kurdan bûye sahiyeke netewî wisa, ku ew nikarin dev jê berdin. Newroz sembolê dawiya dema tarî, sembolê ronahî û azadiyê ye. Gelê Kurd jê wisa bawer dike. Gengesiya li ser rastbûn an jî nerastebûna çîroka wê ya dîrokî êdî ne giring e.

Sembolên Tirkan ev in:

Bêgoman ji bo Tirkan zimanê wan û ala wan giring e. Tirkan ji dema Osmaniyan ve hem xwe di bin vê alê de parastine û hem jî di bin vê alê de avtine ser welatên din û ew dagir kirine. Heke bigotina "Osmanlica" jî dîsa jî bi Tirki diaxivîn. Gava artêsa Tirk dimesiya ser serhildanê netewî li Kurdistanê - wek: Agirî, Dersîm û ya di pêsengiya Sêx Seit de - ev al di destê wan de bû. Di avîtinên ser berxwedangerên PKKê de jî dîsa ev ala Tirk ya sor, bi stêrk û dasûkhîv dihejandin. Li çiyayên Kurdistanê yên ji destên milîtanên PKKê distandin dîsa ev al diçikandin.

Marsê Tirkan yê netewî hisên Tirkan yên netewî tîne ser ziman, lê tu girêdanê wî bi kevnesopî (adetên) û têkosîna Kurdan ve tune. Ev marsê Tirkan û yên wek wî bi saetan bi zore bi girtiyên Kurdan yên polîtîk didan guhdarîkirin û jiberkirin.

Atatürk bêsik (bêgoman) serokê Tirkan e û wî di Anadolê de, hinga ku Tirk di rewseke xirab de bûn, Komara Tirkiyê avakir û li hember Kurdan desthilata xwe bi cî kir. Milîyetçîtiya Atatürk - wek marksîzim, lenînîzim, fasîzim - bingehê polîtîka komara Tirk e. Wek li cem komarên îdeolojîk, milîyetçîtiya tirkî jî di makzagonê de tê parastin û ew kirine îdeolojiya komarê ya fermî. Di seranserî coxrafiya (geografiya) Kurdistanê de ev sembolên Komara Tirk - çêkirina hêkelên Atatürk, hildana alê, nivîsên li ser çiyan wek: "ne mutlu türküm"- sanî Kurdan didin, bi Kurdan didin hiskirin û perîjandin.

Bûyera sewitandina Ala Tirkî û helwîsta Kurdan:

Girêdana hemwelatiyan ya bi sembolan ve wek pîvandina girêdana bi komarê ve tê dîtin. Komar lewma jî vê yekê dide ber çav, hinga ew sembolên xwe hildibijêre. Heke ew sembolên xwe wek dilê xwe (keyfî) û li gorî perçeyek ji hemwelatiyên xwe hilbijêre an jî heke ew xwe bi jêhatî û sembolên netewî yên perçeyek ji gelên di nav xwe de bide nîmandin (temsîlkirin), hingê ew nikare bihevvekelandina hemwelatiyên xwe tevan (giskan) pêk bîne, hisên pistevanetiyê û asitiya civakî di nav wan de xurt bike.

Di guftegoya li ser van sembolan ya di navbera desthildara Kurdistana Basûr û Ereban de serokê Partiya Demokrat ya Kurdistan Mesut Barzanî dibêje, ku ew vê ala Îraqê ya îroyîn li Kurdistanê hilnadin. Ji ber sedemên ku ev al jêhatiyên Kurdan yên netewî sembolîze nake, Artêsa Erebî ya Îraqê di bin siya vê alê de li Kurdistana Basûr zilm û zora xwe didomand, li dijî Kurdan qatliam kirin, bi bombeyên kîmyayî avîtin ser Halabçeyê. Mesut Barzanî dibêje, ku ala Kurdan ya netewî tê hildan, ji ber ku ew ne tenê sembolê Kurdistana Basûr e, ew ala netewe Kurd tavan e. Heke ew û desthildara Îraqa Federal, didomîne Mesut Barzanî, li ser alekê li hev bikin, ya ku gelê Kurd û Ereb sembolîze bike, hinge ewê karîbin li cem ala Kurdan ya netewî ala Komara Îraqa Federal jî hildin. Serokwezîrê desthildara Kurdistana Basûr di peyam xwe ya li ser peyvandina li ser pirsa desthildariya Îraqa Federal eskere kir, ku pirsa her giring pirsa alê ye û got: "Îraq divê vê alê jibinî biguhêze. Di ala ku ji nû ve were kivskirin, divê rengên Kurdistanê eskere tê de hebin. Hingê emê li Kurdistanê ala Îraqê li cem ala Kurdistanê hildin."

Lewma jî tê famkirin, ku çima zarokên Kurd - çewa kirin bin, ne giring e- ala Tirkî di dema pîrozkirina cejina Newrozê de li Mersîne bi erdê re xusikandin. Wekî ku li jor jî hat sirove kirin, ala Tirk jêhatiyên Kurdan yên neteweyî sembolîze nake.

Lê perçeyekî nehindik yên ji polîtkgêrên Kurd yên Kurdistana Bakûr an haya wan ji sembolan tune an jî nizanin ku polîtîka çewa tê kirin.

Serokê DEHAP Tuncer Bekirhan di civîna mediyê de ya 22. 03. 2005 de dibêje: " Ala Tirka ya Kurdan ne jî. Em jî wek her kesên li Tirkiyê dijîn, ji ala Tirkî re rûmetgir in. Ev sembolê hevbes pêsiyên me bi hev re afirandin. Em di vê babetê de pir hessas (diltenik) in. Bûyera li Mersînê provakasiyon e. Em vê bûyerê sermezar dikin." Berdevkê Tevgera Civaka Dermokrat Leyla Zana û Orhan Dogan, gava ku ew di 23. 03. 2005 de ji bo mêvandariya Serokê Belediya serbajarê Diyarbekirê Osman Baydemir çûn meqamê wî, daxuyaniyek dan: "Tirk û Kurdan li Çanakalê, Înönü û li pir ciyê din di herba rizgariyê de bi hev re xwîn rijandin û Komara Tirkiyê afirandin. Di serê jêhatiyên komarê çêdikin û sembolîze dikin de al ya her giring e. Ev al ala me hemiyan e, em tev bi hev re li wê xwedî derdikevin." Baydemir jî peyîvî: "Em bêrûmetiya li dijî ala (Tirkî), ya ku jêhatiya hevbes ya hemwelatiyên me tevan e, yên li Tirkiyê dijîn, qebîl nakin."

Serokê Kongra Gel Zübeyir Aydar di daxuyaniya xwe ya di 23. 03. 2005 de: "Newroz daxwaza gelê Kurd ya azadiyê bilind kiriye. Kurd li jêhatiyên xwe xwedî derketin. Tistên nayê hamzkirin jî ev e, nehamzkirina Newrozê ye, bi jêhatiyên tu kesan re problema me tune, lê divê ji bo jêhatiyên Kurdî jî rûmet were sanîdan."

Partî û rêxistinên Kurdan din jî daxuyanî dan û îdia kirin, ku bûyer provakasiyonek e. Di daxuyaniyên xwe de ew ne wek baskên PKKê yên legal li Ala Tirkî xwedî derneketin, lê wan neda xuyanî kirin, ku ew sembolên Tirkan jî red dikin. Ew li zarokên ji bo bûyera Ala Tirkî tên sucdar kirin, xwedî derneketin. Mirovên dîtinên PSK nazneke, kare bigihîje vê baweriyê, ku ev rêxistina kurdî jî Ala Tirkî re rûmetê digire. PWD jî, ya ji PKKê veqetiyaye, pêsî bêdeng ma. Lê dervayî vê derûdorê Kurd yên serbixwe, kesayet, Rizgarî û Kawa bi zimanekî verkirî dan xuyanî kirin, ku ew ala Tirkî û sembolên wan red dikin, li zarokên tên sûdar kirin, xwedî derketin, bi wan re ketin pistgiriyê û biberfirehî propaganda sembolên kurdî kirin.

Baweriya Tirkan bi daxuyaniyên derûdora PKKê yên legal û bi daxwaza wan ya ji bo avakirina komîsiyoneke lêkolînê li hember zarokan nehat û Tirk ji wan dixwazin, ku ew girêdana xwe hêjî hêzitirîn sanîbidin. Taha Akyol di nivîsa xwe ya di Milliyetta 22.03.2005 de dinivîsîne: "Di xwenîsandinên Newrozê de sewtandina ala Tirkî ...Hildana aleke din dide xuyanîkirn, ku netewetiya (millîyetçilik) Kurd tevgera `cihetiya etnîkî´ ye. Hem hemwelatiyên welatekî bî, hemjî bevêjî ser ala vî welatî û aleke din vekî, jiyana bi hev û din re xeradikî. (...) Orhan Dogan di axavtina xwe ya bi Derya Sezak re (Milliyet, 24.02.2005) digot:`Li Tirkiyê Tirk û Kurd ketine nav hev, mirov nikare federasiyonê bixwaze` û wî ´girêdana hemwelatiyê`diparast. Di federasiyonan de jî tenê yek aleke netewî heye. (...) Polîtîkgerên Kurd yên wek Dogan, heke ku bira wekî dibêjin yekîtiya Tirkiyê, ji girêdana hemwelatiyê û ji qedera hevbes bawer bikin, divê ew (polîtîkgerên Kurd, Ö.T.) li ala netewî, ya ku nîsana van jêhatiyên pîroz (kutsal) e, xwedî derkevin, êrîsên diçinê riswa bikin. (...) Di dema me de avakirina saziyan di warê nasnameya etnîkî, kulturî (çandeyî), olî û `huqukê sexsî´ de mafekî demokratîk e. Ev maf di eynî demê de ji bo sedeqeta ´hemwelatiyê´ jî û ev sedeqet ji bo sembolên netewî, di vê navê re ji bo ho rêza (rûmeta) ala netewî jî sert e." Nivîskarên Tirk, yên di vê mijarê de nivîsandin, dîtinên ku Teha Akyol anîn ser ziman, parastin.

***

Serokerkanê Artêsa Tirk di peyama xwe de Kurd wek "hemwelatiyên derewîn" dan wesifandin (navandin). Hinek derûdorên Kurd binavdana "hemwelatiyên derewîn" sas man û dixwazin li dijî Serokerkanê Artêsa Tirkî dageh (dawe) were vekirin. " Navandina "hemwelatiyên derewîn" rast e. Çi sasî tê de heye? Kurd ji xeynî girêdana hemwelatiyeke derewîn bi Tirkiyê ve li Tirkiye çi mafê wan yên berbiçav heye? Ziman, çand û hemî sembolên wan yên neteweyî ne qedexe ne? Nasnama wan yanî mafên wan yên neteweyî û demokratîk ne qedexe ye? Partiyên Kurd yekderb nayên girtin û destgirên wan nayên ceza kirin? Ji kîjan maf û huqûkên Kurd re rêz tê girtin? Pistî avakirina Komara Tirk heya îro Kurdistan ne bi zagonên awarte tê îdare kirin? Gelo zêdekirina pirsan pewîst e?

Gava mirov sembolên xwe yên neteweyî bi sembolên gelên din re dide ber hev, hingê mirov cihêtiya sembolên xwe yên neteweyî hêjî çêtir ferq dike. Ev Berhevdan hem mirov kelogirî dike, hem jî cihêtiya ramaniya wan û tesîra ferqa wan bi mirov dide famkirin.

Sembolên netewî tabîtiyeke gering in, yên ku gelan ji hev û din cihê dikin. Lewma jî divê mirov sas nebe, hinga Kurd êrîs dibin ser sembolên tirkî yên li Kurdistanê, lê mirov divê sas bibe, ku çima Kurd êrîsî wan nakin! Li her derê dinyayê bindest di têkosîna li dijî serdestan de pêsîn êrîs dikin ser sembolên komara dagirkaran (serdest) an jî yên neteweyê serdest. Hinga pêsî PKK dest bi têkosîna çekdarî kir, êrîsa yekem avît ser hêzên Artêsa Tirkî.

Pistî girtina serokê PKKê Abdullah Öcalan û anîna wî ya Tirkiyê di polîtîka PKKê de guhastineke bingehîn stratejî û polîtîkî ti dîtin. Di navbera polîtîka Albdullah Öcalan û destgirên Artêsa Tirk de û die navbera polîtîka HADEP û Tevgera Civaka Demokrat de, yên ku destgirên Artêsa Tirk kare rasterast bigihîje wan, wekhevîyek heye, lê di navera rabûnûnistina polîtîka wan û ya baskên PKKê yê çekdar (HPG) û Zübeyir Aydar de jî hebûna cûdatiyeke giring tê dîtin. Ev rabûnûrûnistina polîtîka cûda, netênê di bûyera alê de, li ser pirsa Kerkûkê, li ser hilbijartinê Îraqê û Komara Federal ya Kudistana Basûr jî derdikevin ortê.

Veqetandinên di nava PKKê de giring in. Ronakbîrê Kurd Recep Marsli di nivîsa xwe "PKK dê ji Abdullah Öcalan bibihure?" de qala vê bêçareseriya PKKê dike. Hebûn cûdatiya di navbera tavirê (hewîsta) Zübeyir Aydar û yên din de û di navbera tavirê serokê PKKê de - wek: Li ser Kerkûkê, serfiraziya partiyên Kurd di hilbijartinê de, dawî jî di bûyera alê de li ser sembolên netewî - divê mirov bibîne. Heke PKK ji Abdullah Öcalan bibihure, yê ku êsirê Artêsa Tirkê û yê polîtîkeke serbixwe derveyî hêzê Komara Tirk nake, hingê PKK kare ji gelê xwe û welatê xwe re xizmet bike.

Bûyera Newrozê du heb rastiyên din jî danîn ber çavan:

Yekem: Adana û Mersin bûne bajarên Kurdan, biarinzîjî bi warguhastina xurt ya pistî 1980 hejmareke pir mezin ya Kurd li van deran bicîbûn. Kurd netenê çûn li wir bicîbûn, wan bi xwe re sembolên xwe jî birin wir. Wek: Pîrozkirina cejina Newrozê û hilbijartin. Ev rews Tirkan pir bêhizûr dike. Di dema ku Kurd li bakur axê winda dikin, ew di warê (derên) ber bi deryayê (bahrê) ve diçe, axê (erdê) kardikin. Taha Akyol di nivîsa xwe ya li jor bahskirî de birastî bahsa ronakbîrê Kurd Ahmet Zeki Okçuoglu dike û fikara (tirsa) Tirkan bi bêjeyên wî tîne ser ziman: "Ronakbîrên Kurd Ahmet Zekî Okçuoglu di xortaniya xwe de xerîteyên Kurdan yên xeyalî amade dikirin ´yên ku sînor wan Îskenderun û Trabzon jî digirtin navê xwe, me berê xwe dida Suriyê û Îranê, em di Xelîca Basrayê re derdiketin ji bo ku em jî bigihîjin deryayê´."

Duyem:Pîrozkirina Newrozê dide xuyanîkirin, heke ew ne têker be jî, ku Kurd li sembolên xwe yên netewî xwedî derdikevin û ew sembolên Tirkî red dikin. Besdarbûna bi 100-hezaran Kurd di pîrozkirina Newrozê de, bûyera alê ji bo vê yekê mînakîyên her bas in. Êdî Kurd ji bo xwebixwe dibin Kurd (=Êdî Kurd ji bo xwebixwe Kurd in). Ev rews Tirkan bêhtir ditirsîne. Êrîskirina ser Artêsa Tirkî tabû bû, kustina askeran (leskeran) negengazî bû. Lê gava PKK dest bi têkosîna çekdarî kir, we pêsî bi êrîsa ser sembolên tirkî, ango: askerê kutsal (pîroz) û dest li ber wan ranabe, destpêkir. Kurdan ji PKKê re alîkarî kirn, her çiqas wan bi hemî kêmasiyên wê jî zanîbûn. Ji ber ku kîna wan ya kûr li dijî sembolên tirk heye. Komara Tirk, çewa ku serdarê Artêsa Trik jî bi rastî dibêje, Kurdan wek "hemwelatiyên derewîn" dibînin û wekî ew îdia dikin, xwe bi sevkatî nagihînin Kurdan.

Gelê sembolên xwe nejî, ew gel ji bo xwebixwe naji. Ji bo Kurd bên winda kirin, bes e, heke ew dev ji sembolên xwe berdin. Çewa li jor jî hat sirovekirin, tabîtiyên bingehîn, yên yekî (Kurdan) ji yên din (wek: Tirkan, Ereban) vediqetîne, sembol in. Hinga Areb ketin Kurdistanê, karê pêsî kirin, wan Îslamî, dîtina dinyayî ya Ereban, bi Kurdan dan perijandin (= dan qebûl kirin). Ji bo ku Kurd zimanê xwe jibîrbikin, digotin, guneh e, heke Kuranî Kerîm were wergerandin. Cudabûn di navbera vê yekê û tistên ku îro Tirk dixwazin, tune. Tirk dixwazin Kurd dev ji sembolên xwe berdin, li sembolên tirkan xwedî derkevin.

Divê giringîya sembolan û serhildanên sembolîk piçûk neyên dîtin. Mirov nikare îdia bike, ku tevgera Kurdan ya polîtîk û ronakbîrên wan jidil li sembolên xwe xwedî derketin. Ew nikarin bene xwe ji yên tirkan bibirin. Birêvebirya navenda rêxistinên, yên bi îdîa ji bo rewsenbîrî û rizgariya Kurdan tên avakirin, li Ankara an jî li Îstanbolê ye. Çima ne li Diyarbekirê, ne li Wanê ne? Sedem çi ne? Ne li wir in, welat û mirovên ew dixwaze bigihîjê û rizgar bike? Henek derûdorên Kurd welatê xwe kêm dixînin. Heta ew ezimandina mîvanên xwe an jî naxwazin rojçêbûna xwe li welatê xwe pîroz bikin; xwedîbûna Kurdistanê ji bo xwe piçûk dibînin. Ez dixwazim tenê wek mînakî bîbêjim û hîç kesekî naxwazim biêsînim. Serokê Parlementoyê Avrupa Borel got: "Ez dixwazim herim Kurdistanê, bibim mêvanên Kurdan." Leyla Zana wî çewa ezimand? Leyla Zana Boreli li xwaringeheke li Istanbolê ezimand û got:

"Em Tirk mêvabperwer in." Tarik Ziya Ekinci, yê xwe wek ronakbîrê kurdi dibîne, gelek caran sîreta li Kurdan dike û " Bi feodalan re komar nayên avakirin", dibêje, 80-saliya rojçêbûna xwe li Istanbolê pîroz dike û di sahiya rojçêbûna xwe de Kurdekî jî nade avaxtin. Ronakbîrê hêja yê Kurd Rusen Arslan nivîsa xwe ya binavê "Dara çînar ya 80 salî…" di înternetê de diwesîne û tê de dibêje, heke fersenda axavtinê bidana min, minê wiha bigotta... Nîvîskarê mezin yê bi eslê xwe Kurd Yasar Kemal çi dike? Ew înkar nake, ku ew Kurd e, lê ew dibêje, ku ew romanciyê Tirkiyê ango yê Anatolê ye. Wekî nivîskarekî Tirkiyê dixwaze mafê Kurdan were dayîn, lê vê yekê ne wekî kesayetekî Kurd dixwaze. Nivîskar îlana kampanya ronakbîrên Kurd - têrkerbûn û netêrkerbûna wan mijareke din e - ji bo balkisandina ser rewsa Kurdan di rojanamên Avrupa yên giring de îmze nekir. Çima? Ew naxwaze bi Kurdan re were dîtin. Kahremanê Kurd yê di romana Mehmedê Bejinzirav de bi keçek Tirk re dide zewcandin; bi karanîna klîseya sosyalîst ji bo "bihevekelandina Tirk û Kurdan" û " ji bo "biratiya wan" (!) ji xizmeteke bazdide xizmeteke din.Ez meraq dikim: Ew dê kampanya ronakbîrên Kurd "Ez Kurd im, aligir im, daxwezger im!" îmze bike?

Xwedayê (Melekê) Rojê Sêsims dê çibikira ji van Kurdan, yên li sembolên kurdi naparêzin? ___________________

* Ömer Tuku, ekonomî û polîtîka xwendiye, ew li ser tezê xwe "Polîtîka Tirkiyê ya li ser Kurdan" yê beriya 15 salan nîvîsiye dixebite û ew nîvîskarê pirtûka "Li Kurdistanê Endustiriya Tirk: Firebûn û Kedxwariya wê" ye, ya ku di nava wesanên Doz de 1991 de çapbû, ye.